Neuroróżnorodność u dorosłych: terapia i wsparcie
Pracuję z dorosłymi osobami neuroatypowymi. Najczęściej z ADHD i ze spektrum autyzmu, ale też z osobami, które żyją z dysleksją, dyskalkulią, dyspraksją czy zespołem Tourette i przez lata słyszały, że są niezorganizowane, przewrażliwione albo że po prostu się nie starają.
Nie prowadzę diagnostyki. Zajmuję się tym, co przychodzi po diagnozie albo obok niej: przeciążeniem, chaosem w codzienności, wypaleniem, wstydem i trudnościami w pracy oraz w relacjach. Łączę narzędzia terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) z podejściem neuroaffirmatywnym.
Sesje odbywają się online, więc pracuję z osobami z całej Polski i spoza niej.
Czym jest neuroróżnorodność
Neuroróżnorodność to sposób opisywania faktu, że ludzkie mózgi pracują różnie. Część z nas przetwarza informacje, bodźce i emocje inaczej niż większość. Osoby, których profil funkcjonowania odbiega od typowego, określa się jako neuroatypowe, pozostałe jako neurotypowe.
Mieści się w tym między innymi ADHD, spektrum autyzmu, dysleksja, dyskalkulia, dyspraksja i zespół Tourette. To nie jest lista usterek do naprawienia. To opis tego, jak ktoś czyta, planuje, reaguje na hałas, przeżywa emocje i odpoczywa.
Podejście neuroaffirmatywne, w którym pracuję, oznacza dwie rzeczy naraz. Po pierwsze, nie próbuję Cię przerobić na osobę neurotypową i nie traktuję Twojego sposobu funkcjonowania jako błędu. Po drugie, nie udaję, że trudności nie istnieją. Jedno bez drugiego byłoby nieuczciwe.
Dlatego terapia zajmuje się konkretami: tym, co realnie utrudnia Ci życie, i tym, co przez lata narosło wokół tych trudności. U większości osób, które do mnie trafiają, ta druga warstwa waży więcej niż pierwsza.
Dedykowane strony
Terapia CBT po diagnozie ADHD
Prokrastynacja, regulacja emocji, ADHD w pracy i w związku. Konkretne narzędzia CBT dla dorosłych po diagnozie.
Dowiedz się więcej →Wsparcie w spektrum autyzmu
Przeciążenie sensoryczne, maskowanie, komunikacja potrzeb, budowanie codziennych strategii.
Dowiedz się więcej →Neuroróżnorodność to nie tylko ADHD i spektrum autyzmu
O pozostałych profilach mówi się w Polsce znacznie mniej, a dorosłe osoby, które ich dotyczą, zwykle nie mają się gdzie z tym zgłosić. Diagnoza, jeśli w ogóle padła, padła w szkole podstawowej i skończyła się na opinii w teczce. Konsekwencje zostały na całe życie.
Dysleksja
Trudność z czytaniem i pisaniem nie znika w dorosłości, zmienia tylko formę. Zwykle widać ją w unikaniu zadań wymagających czytania, w tempie pracy z dokumentami i w przekonaniu "jestem mniej inteligentny niż inni".
Dyskalkulia
Trudność z liczbami, szacowaniem i orientacją w czasie. U dorosłych najczęściej objawia się lękiem przed rozliczeniami, fakturami i planowaniem budżetu, a także spóźnianiem się mimo szczerych starań.
Dyspraksja
Trudności z koordynacją ruchową i z planowaniem kolejnych kroków czynności. Dorośli opisują to słowami "jestem niezdarny", "wszystko mi leci z rąk", a po latach dochodzi do tego unikanie sytuacji, w których to widać.
Zespół Tourette
Tiki ruchowe i wokalne. W dorosłości największym kosztem bywa strona społeczna: napięcie przed spotkaniami, tłumienie tików przez cały dzień i wyczerpanie, które z tego wynika.
ADHD i spektrum autyzmu jednocześnie
Dwa profile, które ciągną w przeciwne strony: potrzeba nowości i potrzeba przewidywalności naraz. Strategie pisane pod samo ADHD albo samo spektrum często wtedy nie działają i trzeba je składać osobno.
Późna diagnoza
Diagnoza w wieku trzydziestu czy czterdziestu lat porządkuje przeszłość i jednocześnie ją otwiera. Ulga miesza się ze złością o stracone lata. To osobny temat terapii i częsty powód pierwszego kontaktu.
Nie prowadzę diagnostyki
To ważne, żeby powiedzieć wprost: żadnej z opisanych wyżej kwestii nie diagnozuję. Jestem psychologiem i psychoterapeutą, a diagnozę stawia kto inny.
Kto stawia diagnozę
- ADHD u dorosłych
- Psychiatra, czasem we współpracy z psychologiem.
- Spektrum autyzmu u dorosłych
- Ośrodek specjalizujący się w diagnozie dorosłych, zwykle zespół złożony z psychiatry i psychologa.
- Dysleksja, dyskalkulia, dyspraksja
- Poradnia psychologiczno-pedagogiczna w trakcie nauki, a po jej zakończeniu ośrodek specjalistyczny.
- Zespół Tourette
- Neurolog lub psychiatra.
Jeśli szukasz miejsca diagnostycznego, powiedz o tym na pierwszym spotkaniu. Pomogę Ci zorientować się, gdzie się zgłosić.
Jeszcze jedna rzecz. Jeśli rozpoznajesz siebie w opisach powyżej, potraktuj to jako powód do sprawdzenia, a nie jako odpowiedź. Rozpoznanie siebie w opisie to nie diagnoza, a teksty w internecie są pisane tak, żeby dużo osób poczuło się w nich rozpoznanych.
Terapia może się jednak zacząć wcześniej niż diagnoza i nie musi na nią czekać. Lęk, wstyd i wyczerpanie są realne niezależnie od tego, jak skończy się proces diagnostyczny, a kolejki do ośrodków bywają długie.
Z czym najczęściej zgłaszają się osoby neuroatypowe
Rzadko powodem pierwszego kontaktu jest sama neuroatypowość. Znacznie częściej jest nim to, co narosło przez lata radzenia sobie bez wsparcia i bez wyjaśnienia:
- Wyczerpanie i wypalenie po latach funkcjonowania w tempie i warunkach pisanych pod kogoś innego. Więcej o tym na stronie wypalenie zawodowe;
- Lęk przed oceną, rozmową, telefonem, nowym zadaniem, bo doświadczenie mówi, że coś pójdzie nie tak. Zobacz zaburzenia lękowe;
- Obniżony nastrój, poczucie bezsensu i zmęczenie życiem, które łatwo pomylić z lenistwem. Zobacz psychoterapia depresji;
- Niska samoocena i wstyd zbudowane na powtarzanym latami komunikacie, że wystarczyłoby się bardziej postarać;
- Maskowanie, czyli ciągłe dopasowywanie się kosztem własnej energii, aż przestaje być jasne, gdzie kończy się rola, a zaczyna Ty;
- Trudności w bliskich relacjach, nieporozumienia i poczucie, że mówicie różnymi językami. Zobacz trudności w relacjach;
- Chaos w codzienności: obowiązki, terminy, dom, papiery, wszystko naraz i nic do końca.
To są rzeczy, z którymi realnie pracuję i na które CBT ma narzędzia. Nie chodzi o usunięcie neuroatypowości, tylko o zdjęcie z niej tego, co dołożyło otoczenie.
Jak pracuję z osobami neuroatypowymi
Zaczynamy od Twojego profilu, nie od nazwy diagnozy
Dwie osoby z tą samą diagnozą mogą funkcjonować zupełnie inaczej. Interesuje mnie, jak wygląda Twój dzień, co Cię męczy, co Cię regeneruje i co już próbowałeś lub próbowałaś.
Dostosowuję formę spotkań
Kamera nie jest obowiązkowa. Możemy robić przerwy, ustalać plan spotkania na początku i zapisywać wnioski, żebyś nie musiał lub nie musiała trzymać wszystkiego w głowie.
Konkretne strategie zamiast ogólnych rad
"Więcej samodyscypliny" nie jest strategią. Pracujemy na realnych sytuacjach z Twojego tygodnia i sprawdzamy, co faktycznie zadziałało, a co wyglądało dobrze tylko na papierze.
Twoje tempo
Jeśli coś jest za szybko, za dużo albo za ogólne, to informacja dla mnie, a nie Twoja porażka. Plan pracy modyfikujemy tyle razy, ile trzeba.
Jak zacząć
Sesja trwa 50 minut i odbywa się online, przez Google Meet. Aktualne stawki i warunki odwoływania spotkań znajdziesz w cenniku, a o samych spotkaniach zdalnych piszę na stronie terapia online.
Jeśli chcesz najpierw poczytać, na blogu znajdziesz przewodnik Co po diagnozie ADHD, tekst o tym, jak ADHD wpływa na pracę zawodową, oraz o radzeniu sobie z ADHD bez leków.
Późne rozpoznanie i maskowanie opisuję również w artykułach o spektrum autyzmu u kobiet oraz ADHD u kobiet.
Więcej o moim wykształceniu i sposobie pracy przeczytasz na stronie o mnie.
Pierwsze spotkanie jest rozmową o tym, czego potrzebujesz. Nie musisz mieć gotowej listy tematów.