Test przesiewowy: co mówi wynik testu psychologicznego online

Wypełniasz w internecie test na depresję, lęk albo ADHD i dostajesz liczbę punktów. Co właściwie ona znaczy? W tym tekście wyjaśniam, czym jest test przesiewowy, jak czytać jego wynik, po czym poznać rzetelny kwestionariusz i co zrobić z wynikiem dalej.

Test przesiewowy: krótka odpowiedź

Test przesiewowy to krótki kwestionariusz, który pomaga sprawdzić, czy jakieś objawy są na tyle nasilone, że warto przyjrzeć się im dokładniej. Nie stawia diagnozy. Wysoki wynik znaczy „warto porozmawiać ze specjalistą”, a niski nie gwarantuje, że wszystko jest w porządku. Rzetelny test ma znanych autorów, polską wersję sprawdzoną w badaniach, jasno określony okres, o który pyta, i opisany sposób liczenia punktów. Najwięcej pożytku przynosi wtedy, gdy jego wynik staje się początkiem rozmowy z lekarzem, psychologiem albo psychoterapeutą.

Czym jest test przesiewowy?

To narzędzie, które ma szybko wyłowić osoby, którym przyda się dokładniejsza ocena. Nazwa dobrze oddaje, jak działa: tak jak sito zatrzymuje to, co większe od oczek, test zatrzymuje osoby, u których objawy przekraczają ustalony próg.

Wiele takich kwestionariuszy powstało z myślą o gabinetach lekarzy rodzinnych. Lekarz ma na wizytę kilkanaście minut i nie przeprowadzi z każdym pacjentem godzinnej rozmowy o nastroju. Dziewięć pytań testu na depresję PHQ-9 albo siedem pytań testu na lęk GAD-7 można wypełnić w poczekalni w dwie minuty. Wynik nie zamyka sprawy, tylko podpowiada, z kim warto porozmawiać dłużej.

Test przesiewowy to coś innego niż badanie psychologiczne. Badanie łączy rozmowę, obserwację i często kilka różnych testów, a wyniki interpretuje psycholog, który zna Twoją historię. Kwestionariusz przesiewowy wypełniasz samodzielnie i opisuje on tylko to, o co pyta.

Dlaczego wynik testu nie jest diagnozą?

Bo test liczy objawy, a nie ustala ich przyczyny. Te same odpowiedzi mogą mieć bardzo różne źródła, a postawienie rozpoznania polega właśnie na odróżnieniu jednego od drugiego.

Dobrze widać to na przykładzie. O trudności ze skupieniem pytają zarówno test na depresję, jak i test na wypalenie zawodowe. O niepokój ruchowy, czyli trudność z usiedzeniem w miejscu, pytają aż trzy testy: na depresję, na lęk i na ADHD. Jeśli od tygodni źle śpisz, nie masz energii i nie możesz się skupić, może to być depresja, ale też przewlekły stres, wypalenie, choroba tarczycy, skutek uboczny leków albo zwykłe niewyspanie przy małym dziecku. Kwestionariusz tego nie rozstrzygnie, bo o to nie pyta.

Specjalista bierze pod uwagę to, czego test nie widzi: od kiedy trwają trudności, czy zdarzały się wcześniej, co je nasila, jak wpływają na pracę i relacje, na co chorujesz i jakie leki przyjmujesz. Przy ADHD i spektrum autyzmu liczy się też dzieciństwo, bo obie diagnozy wymagają, żeby trudności sięgały wczesnych lat.

Jak czytać wynik testu przesiewowego?

Zwróć uwagę na trzy rzeczy: do jakiego przedziału trafił wynik, jakiego okresu dotyczą pytania i przy których pytaniach zaznaczasz najwyższe odpowiedzi. Sama suma punktów mówi mniej, niż się wydaje.

Próg to umowna granica

Każdy test ma próg, czyli wynik, od którego warto przyjrzeć się objawom dokładniej. Ustalają go badacze: porównują wyniki testu z oceną specjalistów i szukają liczby, która najlepiej oddziela osoby z danym zaburzeniem od osób bez niego. Dlatego próg bywa różny w różnych badaniach. Dla PHQ-9 w pierwszym dużym badaniu najlepiej sprawdzał się próg 10 punktów, a w polskim badaniu wynik powyżej 12. Osoba z 11 punktami nie jest więc „chora”, a osoba z 9 „zdrowa”. Obie są blisko granicy, która z natury jest umowna.

Test może się pomylić w obie strony

Nawet dobry test czasem wskaże kogoś, kto nie ma zaburzenia, i przeoczy kogoś, kto je ma. W pierwszym dużym badaniu PHQ-9 wynik od 10 punktów wskazał 88% osób z depresją i trafnie pominął 88% osób bez niej. To bardzo dobry wynik jak na dziewięć pytań, ale warto zobaczyć, co oznacza w praktyce.

Wyobraź sobie 100 osób, z których 10 ma depresję. Test o takiej trafności wskaże około 9 z nich. Wskaże jednak także około 11 z 90 osób bez depresji. Z mniej więcej 20 osób z wynikiem powyżej progu depresję będzie miała mniej niż połowa. Wśród osób, które same szukają testu, bo od dawna źle się czują, depresja zdarza się częściej, więc trafnych wskazań jest więcej. Mechanizm zostaje jednak ten sam: wysoki wynik jest powodem do rozmowy ze specjalistą, a nie rozpoznaniem.

Okres, o który pyta test, zmienia znaczenie wyniku

Testy na depresję i lęk pytają o ostatnie dwa tygodnie. Opisują więc stan, który może się zmienić: po trudnym okresie w pracy wynik bywa wyższy, a po spokojniejszych tygodniach niższy. Test na ADHD ASRS pyta o ostatnie pół roku, a test na spektrum autyzmu AQ o to, jak jest u Ciebie zwykle, od dawna. Z tych dwóch nie dowiesz się, jak minął Ci ostatni tydzień, tylko jakie cechy towarzyszą Ci na co dzień.

Pojedyncza odpowiedź też ma znaczenie

Suma punktów bywa niska, a mimo to jedna odpowiedź zasługuje na uwagę. Najważniejszy przykład to pytanie o myśli o śmierci w teście na depresję: jeśli zaznaczasz przy nim inną odpowiedź niż „Wcale nie dokuczały”, porozmawiaj o tym z lekarzem albo psychoterapeutą, nawet gdy cały wynik wypada nisko. Plik PDF z wynikiem zawiera każdą Twoją odpowiedź, więc specjalista zobaczy więcej niż samą liczbę.

Jak odróżnić rzetelny test od internetowego quizu?

Sprawdź, czy test ma nazwę, autorów i badania, na których się opiera. Quiz w rodzaju „Czy masz depresję? Sprawdź w 5 pytań” zwykle nie ma żadnej z tych rzeczy, a rzetelny kwestionariusz ma wszystkie.

• Nazwa i autorzy. Sprawdzone narzędzia mają nazwy, na przykład PHQ-9, GAD-7 czy AQ, i łatwo ustalić, kto je opracował.
• Polska wersja sprawdzona w badaniach. Nawet staranne tłumaczenie może zmienić sens pytania, dlatego polską wersję testu też bada się na osobach w Polsce. Dobrze, jeśli strona podaje, kto to zrobił.
• Określony okres. Pytania o „ostatnie dwa tygodnie” albo „ostatnie pół roku” pozwalają porównać wynik z wynikami z badań i z Twoim kolejnym wynikiem.
• Opisany sposób liczenia. Wiesz, skąd się wzięła liczba punktów i co oznacza dany przedział.
• Uczciwy opis wyniku. Rzetelny test mówi o nasileniu objawów. Komunikat w rodzaju „masz ADHD w 87%” powinien wzbudzić Twoją czujność.
• Wynik bez warunków. Jeśli wynik pojawia się dopiero po podaniu adresu e-mail albo numeru telefonu, zastanów się, czemu naprawdę służy ten test.
• Jasna informacja o danych. Odpowiedzi o zdrowiu psychicznym to dane wrażliwe. Sprawdź, czy strona mówi, gdzie trafiają.

Przy każdym kwestionariuszu w moim zbiorze bezpłatnych testów psychologicznych online znajdziesz autorów, badania, na których się opiera, i opis, jak czytać wynik. Odpowiedzi liczą się w Twojej przeglądarce i nie są nigdzie wysyłane.

Co zrobić z wynikiem testu?

Potraktuj go jako punkt wyjścia do rozmowy, a nie jako werdykt. Co zrobić dalej, zależy od samego wyniku i od tego, jak się czujesz.

• Wynik powyżej progu. Umów się do lekarza rodzinnego, psychiatry, psychologa albo psychoterapeuty i zabierz wynik ze sobą. Do psychiatry przyjmującego w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania.
• Wynik w środkowym przedziale. Obserwuj, czy objawy się utrzymują albo nasilają, i wypełnij test ponownie za kilka tygodni. Dwa wyniki obok siebie mówią więcej niż jeden.
• Niski wynik, a mimo to coś Cię niepokoi. Zaufaj temu, co czujesz. Test sprawdza tylko to, o co pyta: test na lęk uogólniony nie wychwyci napadów paniki, a sześć pytań testu na ADHD nie opisze wszystkich trudności. Na rozmowę ze specjalistą nie trzeba „zasłużyć” wysokim wynikiem.

Przed wizytą zapisz obok wyniku kilka zdań: od kiedy to trwa, co się wtedy działo w Twoim życiu i w czym najbardziej Ci przeszkadza. Liczba punktów i Twoja historia razem dają specjaliście dobry punkt wyjścia. Jak wygląda takie spotkanie, opisuję w tekście o pierwszej wizycie u psychoterapeuty.

Jak psychoterapeuci korzystają z kwestionariuszy?

W terapii poznawczo-behawioralnej kwestionariusze są zwykłym narzędziem pracy: pomagają opisać punkt wyjścia i sprawdzać, czy coś się zmienia. Ten sam test wypełniony na początku terapii i po kilku tygodniach pokazuje zmianę, którą łatwo przeoczyć z sesji na sesję.

W niektórych krajach to standard. W brytyjskim publicznym programie terapii NHS Talking Therapies pacjenci wypełniają kwestionariusze depresji i lęku przed każdą sesją, dzięki czemu i oni, i terapeuci widzą, czy objawy słabną.

Liczby nie zastępują jednak rozmowy. Czasem wynik spada, a ktoś czuje, że najważniejsza dla niego sprawa wciąż stoi w miejscu, i to też jest ważna informacja. Dlatego kwestionariusze łączy się z konkretnymi celami, które ustala się na początku terapii. Piszę o nich w tekście o tym, czy terapia CBT działa, a o samej metodzie na stronie o terapii poznawczo-behawioralnej.

Jaki test wybrać?

Wybierz ten, który pyta o to, co najbardziej Ci dokucza. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, możesz wypełnić więcej niż jeden, bo depresja, lęk i wypalenie często występują razem.

• Test na depresję, gdy od jakiegoś czasu dokucza Ci smutek, zmęczenie albo nic Cię nie cieszy.
• Test na lęk, gdy trudno Ci przestać się martwić i ciągle czujesz napięcie.
• Test na wypalenie zawodowe, gdy praca coraz bardziej Cię wyczerpuje.
• Test na ADHD, gdy od dawna trudno Ci dokończyć zadania i się zorganizować.
• Test na spektrum autyzmu, gdy od dawna czujesz, że kontakty z ludźmi kosztują Cię więcej niż innych.

Powiązana stronaBezpłatne testy psychologiczne onlineKrótkie kwestionariusze w kierunku depresji, lęku, wypalenia zawodowego, ADHD i spektrum autyzmu. Wynik od razu i w PDF, bez zakładania konta.→